काठमाडौं, ३० साउन
काठमाडौं उपत्यकामा खाना पकाउने एलपी ग्यासको अभाव भएपछि उपभोक्ताले पुनः लामो लाइन र अनिश्चितताको सामना गर्नुपरेको छ। ग्यास लिनका लागि विभिन्न स्थानमा उपभोक्ताको भीड बढेको छ भने सहज रूपमा सिलिन्डर उपलब्ध नहुँदा दैनिक उपभोगमा समेत असर परेको छ।
नेपाल आयल निगमले समस्या केही हदसम्म समाधान गर्न शनिबार काठमाडौंका पाँच स्थानबाट खाना पकाउने ग्यास वितरण सुरु गरेको छ। बिहान १० बजेदेखि सुरु गरिएको वितरणले तत्कालका लागि केही उपभोक्तालाई राहत दिने अपेक्षा गरिएको छ।
तर ग्यास वितरण केन्द्रमा देखिएको भीडले आपूर्ति समस्या अझै पूर्ण रूपमा समाधान नभएको संकेत गर्छ।
ग्यास अभाव किन गम्भीर विषय हो?
काठमाडौंका अधिकांश घरपरिवार खाना पकाउन एलपी ग्यासमा निर्भर छन्। त्यसैले ग्यासको आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा यसको प्रत्यक्ष असर घरको दैनिक जीवन र खर्चमा पर्छ।
ग्यास नपाउँदा उपभोक्ताले लामो समय लाइनमा बस्नुपर्ने, अर्को सिलिन्डर कहिले पाइन्छ भन्ने निश्चित नहुने र वैकल्पिक इन्धन प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ।
यसले नेपालको ऊर्जा सुरक्षामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ।
नेपालले पछिल्ला वर्षमा जलविद्युत् उत्पादनमा उल्लेख्य वृद्धि गरेको छ। तर खाना पकाउने क्षेत्रमा भने देश अझै ठूलो मात्रामा आयातित पेट्रोलियम पदार्थमा निर्भर छ।
बढ्दो विद्युत् उत्पादनले विकल्प दिन सक्छ?
नेपालमा विद्युत् उत्पादन क्षमता बढ्दै गएको अवस्थामा खाना पकाउने क्षेत्रमा विद्युतीय चुलोको प्रयोग विस्तार गर्न सकिने सम्भावना छ।
इन्डक्सन चुलो लगायतका विद्युतीय उपकरणको प्रयोग बढाउन सके एलपी ग्यासको आयातमा निर्भरता घटाउन सकिन्छ। यसबाट घरपरिवारको खाना पकाउने खर्च मात्र होइन, पेट्रोलियम पदार्थ आयातमा बाहिरिने विदेशी मुद्रा पनि बचत गर्न सकिन्छ।
तर विद्युतीय खाना पकाउने प्रणाली विस्तार गर्न केवल इन्डक्सन चुलो प्रयोग गर्न आग्रह गरेर पुग्दैन।
नियमित विद्युत् आपूर्ति, उपयुक्त विद्युत् महसुल, सस्तो विद्युतीय उपकरणको उपलब्धता, उपभोक्ता सचेतना र वितरण प्रणालीको सुधार आवश्यक हुन्छ।
तत्काल सरकारको प्राथमिकता के हुनुपर्छ?
हालको अवस्थामा सबैभन्दा महत्वपूर्ण विषय भनेको उपभोक्तालाई सहज र नियमित रूपमा ग्यास उपलब्ध गराउनु हो।
सम्बन्धित निकायले कुन स्थानमा, कति मात्रामा र कहिलेसम्म ग्यास वितरण हुन्छ भन्नेबारे स्पष्ट सूचना सार्वजनिक गर्न आवश्यक छ।
ग्यास वितरणमा पारदर्शिता र पूर्वानुमानयोग्यता नहुँदा अभावको समयमा उपभोक्ताको समस्या अझ बढ्ने गर्छ।
त्यसैले सरकारले आपूर्ति व्यवस्थापनसँगै सूचना प्रवाहलाई पनि प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।
ग्यास अभावले दिएको ठूलो पाठ
काठमाडौंमा देखिएको एलपी ग्यास अभाव केवल तत्कालको आपूर्ति समस्या होइन। यसले नेपालको ऊर्जा प्रणाली कति आयातमा निर्भर छ भन्ने प्रश्न पनि उठाएको छ।
नेपालले ठूलो मात्रामा विद्युत् उत्पादन गर्ने क्षमता विकास गरिरहेको छ। तर त्यसको उपयोग घरेलु खाना पकाउने प्रणालीमा कति भइरहेको छ भन्ने विषयमा पनि अब गम्भीर बहस आवश्यक छ।
यदि नेपालले आफ्नो जलविद्युत् उत्पादनलाई घरपरिवारको खाना पकाउने आवश्यकतासँग जोड्न सक्यो भने दीर्घकालमा एलपी ग्यासको आयात घटाउन सकिन्छ।
अहिले उपभोक्ताको प्रश्न सरल छ—ग्यास कहिले पाइन्छ?
तर नीति निर्माताको प्रश्न अझ ठूलो हुनुपर्छ—विद्युत् उत्पादन बढिरहेको नेपालमा हामी कहिलेसम्म आयातित ग्यासमा निर्भर रहने?
CityNews ले एलपी ग्यासको उपलब्धता, वितरण व्यवस्था र सरकारको आगामी कदमबारे थप अपडेट प्रकाशित गर्नेछ।
